Η περίοδος του Τριωδίου: Πορεία επιστροφής και ανακαινίσεως προς την Ανάσταση

Με τη χάρη του Θεού εισερχόμαστε και πάλι στην ιερή περίοδο του Τριωδίου, σε έναν πνευματικό χρόνο που η Εκκλησία μάς προσφέρει ως ευκαιρία εσωτερικής αφυπνίσεως, μετανοίας και επιστροφής στον ουράνιο Πατέρα. Δεν πρόκειται απλώς για μια εναλλαγή λειτουργικών κειμένων ή για την έναρξη μιας νηστευτικής περιόδου, αλλά για ένα κάλεσμα βαθιάς εσωτερικής μεταβολής, μια πρόσκληση να επανεξετάσουμε τη ζωή μας ενώπιον του Θεού.

Το Τριώδιο, που έλαβε το όνομά του από τους τριώδιους κανόνες των ακολουθιών, ανοίγει μπροστά μας τον δρόμο που οδηγεί σταδιακά προς τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τη Μεγάλη Εβδομάδα και τελικά στο φως της Αναστάσεως. Η Εκκλησία, με σοφία μητρική, δεν εισάγει απότομα τον άνθρωπο στην άσκηση, αλλά τον προετοιμάζει με ευαγγελικές παραβολές και ύμνους που αγγίζουν τον πυρήνα της καρδιάς.

Πρώτη προβάλλεται η παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου, η οποία αποκαλύπτει ότι η σωτηρία δεν είναι αποτέλεσμα εξωτερικής ευσέβειας ή θρησκευτικής αυτάρκειας, αλλά καρπός ταπεινώσεως. Ο τελώνης, με μία μόνο κραυγή συντριβής  «Ὁ Θεός, ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ» κατεβαίνει δεδικαιωμένος, ενώ ο φαρισαϊκός εγωισμός αποδεικνύεται πνευματικό αδιέξοδο. Η Εκκλησία μάς διδάσκει από την αρχή ότι η μετάνοια γεννιέται εκεί όπου καταρρέει η αυτάρκεια.

Στη συνέχεια, η παραβολή του Ασώτου Υιού αποκαλύπτει το άπειρο έλεος του Θεού. Ο άνθρωπος μπορεί να απομακρυνθεί, να σπαταλήσει τα χαρίσματα που έλαβε, να πληγωθεί από τις επιλογές του· όμως ο Πατέρας αναμένει πάντοτε την επιστροφή. Η μετάνοια δεν είναι απελπισία, αλλά επιστροφή στην πατρική αγκαλιά.

Καθώς πλησιάζουμε στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, η Εκκλησία μάς υπενθυμίζει ότι το μέτρο της κρίσεως του ανθρώπου είναι η αγάπη. «Ἐπείνασα καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν…» ακούγεται στο Ευαγγέλιο της Απόκρεω. Δεν θα ερωτηθούμε για εξωτερικά κατορθώματα, αλλά για το αν αναγνωρίσαμε τον Χριστό στο πρόσωπο του αδελφού μας.

Τέλος, η Κυριακή της Συγχωρήσεως ανοίγει την πύλη της νηστείας με την πρόσκληση της συμφιλιώσεως. Κανείς δεν μπορεί να προχωρήσει πνευματικά εάν κρατά στην καρδιά του πικρία ή μνησικακία. Η συγχώρηση γίνεται το πρώτο βήμα της αληθινής νηστείας.

Το Τριώδιο μάς διδάσκει ότι η νηστεία δεν περιορίζεται στην τροφή, αλλά αφορά κυρίως την κάθαρση της καρδιάς, την απελευθέρωση από τα πάθη, την επιστροφή στην προσευχή, στην ελεημοσύνη και στην αγάπη. Οι ύμνοι της περιόδου, ιδίως το κατανυκτικό «Της μετανοίας άνοιξόν μοι πύλας, Ζωοδότα», εκφράζουν τον πόθο της ψυχής να βρει και πάλι τον χαμένο της προσανατολισμό.

Σε έναν κόσμο γεμάτο ταχύτητα, άγχος και πνευματική σύγχυση, η περίοδος αυτή προσφέρεται ως λιμάνι ησυχίας. Η Εκκλησία δεν έρχεται να καταδικάσει τον άνθρωπο, αλλά να τον θεραπεύσει. Δεν υπενθυμίζει απλώς τα σφάλματα, αλλά ανοίγει δρόμο ελπίδας.

Ας αξιοποιήσουμε λοιπόν τον χρόνο που ανοίγεται μπροστά μας. Ας επιτρέψουμε στον Θεό να μαλακώσει την καρδιά μας, να φωτίσει τον νου μας και να μας οδηγήσει από τη μετάνοια στη χαρά της Αναστάσεως. Διότι ο τελικός προορισμός αυτής της πορείας δεν είναι η λύπη, αλλά το ανέσπερο φως της Λαμπρής, η νίκη της ζωής επί του θανάτου.

Είθε η αγία αυτή περίοδος να γίνει για όλους μας αρχή πνευματικής ανακαινίσεως και αληθινής επιστροφής στον Θεό.